تماشاخانه

زمانی که از بیرون به جریان تئاتر دانشگاهی نگاه می شود ، معمولا بسیاری از ناظران به انتقاد از این حوزه ، فرایند تدریس تئاتر در دانشکده های تئاتری و رکود در آن می پردازند. این گونه از منتقدان معتقدند در دانشکده های تئاتری اتفاق خاصی نمی افتد و رکود و خمودگی بر فضای آموزشی سایه ای سنگین انداخته است . در این نوشتار کوتاه تلاش می کنیم به این نگاه پاسخی دیگر داده ، از منظری دیگر به آن بپردازیم.

 کسانی که در داخل گود آموزش آکادمیک تئاتر کشور قرار دارند با نقدی که پیش از این از آن یاد شد چندان موافق نیستند . نه از آن رو که فضای آموزشی ما همچنان پویاست و نتایج شگرفی به بار می آورد . بلکه از آن رو که این شرایط را معلول کلاس های درس ، نقص آموزش و ... نمی دانند . با نظر ناقدان می توان تا حدودی موافق بود اما برای حل این معضل باید قدری فراتر از فضای آموزشی دانشکده های تئاتری را در نظر گرفت. بی تردید تفاوتی عمده میان تحصیل دانشگاهی علوم و فنون با رشته های هنری وجود دارد . به عنوان مثال در رشته پزشکی دانشجو پس از گذراندن موفقیت آمیز چند سال تحصیل به زمره پزشکان می پیوندد و به کار و فعالیت در این رشته ادامه می دهد. این در حالیست که در بدو ورود به دانشگاه از پزشکی هیچ چیز نمی دانسته است . حال آن که در رشته های هنری ، خصوصا تئاتر اوضاع به شکلی دیگر رقم می خورد . تئاتر جهانیست گسترده و عظیم که در آن به همان قدر که روانشناسی و جامعه شناسی اهمیت دارد ، فیزیک ، هندسه و ریاضیات نیز از جایگاه خود برخوردار می شود . دانشجوی تئاتر باید یک مطالعه کننده واقعی و یک ماشین شگرف خواندن و آموختن باشد . آنهم در هر زمینه ای . با این حال سیستم جذب دانشجوی تئاتر از شیوه ای تبعیت می کند که نه تنها با روح تئاتر معارض است ، بلکه در روند آموزش دانشگاهی این حوزه از هنر نیز خلل ایجاد می کند . در این میان معمولا جوانانی موفق می شوند به کسوت دانشجوی تئاتر درآیند که تنها به قصد اخذ مدرک دانشگاهی وارد گود شده اند . تئاتر برای آنها غالبا انتخاب دوم است و در صورت ناکامی در مهندس شدن یا دکتر شدن به دانشکده های تئاتری وارد می شوند.خوب ... نتیجه پیشاپیش قابل حدس است . هنر ، جنون و نبوغی می خواهد و البته عشقی که تو را گرفتار کرده باشد.

از سوی دیگر غالب دانشجویان تئاتر به هنگام ورود به دانشگاه تصور درستی نسبت به این رشته ندارند . این در حالیست که در ممالک پیشرفته که از سابقه دیرینه ای در تئاتر برخوردارند آموزش و پرورش نقش عمده ای را در شناساندن این هنر به کودکان و نوجوانان بازی می کند . به عبارت دیگر یک جوان دیپلمه در این گونه کشورها بارها وبارها به تماشای تئاتر نشسته یا خود به اجرای تئاتر در مدارس - زیر نظر خبره این کار- پرداخته است . بدین ترتیب دانشجوی تئاتر ما تا یکی دو سال پس از ورود به دانشگاه باید اوقاتش را به شناختن این هنر بگذراند. نگاهی دقیق تر به دانشجویان انصرافی سایر رشته ها که پس از مدتی رشته تئاتر را برای ادامه تحصیل انتخاب کرده اند موید این ادعاست . این گونه دانشجویان را شاید بتوان در زمره موفق ترین دانشجویان تئاتر به حساب آورد .

اما حکایت دیگری که باعث خمودگی فضای آموزش تئاتر ما می شود ، فقدان افق های روشن برای فارغ التحصیلان این رشته است . تعداد اندک سالن های تئاتر کشور، عدم تبلیغات مناسب ، نبود بازار تئاتر خصوصی ، بودجه وحشتناک اندک تئاتر و سایر مواردی از این دست کافیست تا جوان مشتاق و سراسر آرزویی را نا امید و مایوس ساخته و واکنش های متفاوتی را از او به معرض نمایش بگذارد.

با این حال باید به تئاتر دانشجویی به شدت امیدوار بود و تلاش هایی را که در این عرصه صورت می گیرد ستایش کرد . باید به آینده امیدوار بود و پذیرفت که از بطن بسیاری مضائق، نبوغی ظهور می کنند که تاریخ تئاتر کشور را به نام خود مزین خواهند کرد.

چند روز پیش؛ یکی از دوستان خوب مطبوعاتیم از من پرسید : " تو کی با سایت روز مصاحبه کرده ای که ما خبردار نشده ایم ؟! " خیلی تعجب کردم . چون نه آدم سیاسی هستم و نه اصلا وارد این حوزه می شوم. معتقدم هر آدمی باید جایگاه خودش را داشته باشد و بر مبنای تخصصی که دارد فعالیت کند . به خاطر همین حسابی کنجکاو شدم و پس از پرس و جوهای بسیار و پیگیری موفق شدم اصل ماجرا را کشف کنم.

گویا این سایت خبری-تحلیلی ؛ مصاحبه ای را از سایت ایران تئاتر گرفته و مستقیما آن را در سایت خود درج کرده است . مصاحبه با کارگردان جوانی به نام بابک مهری که به تازگی نمایشنامه تلخ بازی قمر در عقرب را در تالار مولوی به روی صحنه برده است. حالا چرا به جای عکس این عزیز ، تصویر بنده در کنار این مطلب درج شده سئوالیست که باید از دست اندرکاران روز پرسید. جالب آن که تصویر مربوطه نیز از سایت ایران تئاتر گرفته شده است .

به هر حال خواستم بگویم ما را همان طراحی صحنه تئاتر و دلمشغولی های تئاتری بس است و پا را در گلیم سیاست گذاشتن به قدوقواره ما نمی خورد.

یکی از تکنیک هایی که در صحنه تئاتر به منظور طراحی صحنه صورت می گیرد ، رنگ آمیزی و نقاشی اجزاء مختلف دکور نمایش است . از رنگ کردن لته ها گرفته تا پتینه کاری و نقاشی انواع جزئیات برروی آنها.

این امر تا آنجا از اهمیت خاص برخوردار می شود که در دانشگاه های تئاتری انگلستان واحد درسی برای آن تعریف کرده و دانشجویان تکنیک های گوناگون نقاشی صحنه را در طول چند ماه می آموزند.

مرکز تئاتر تجربی دانشکده هنرهای نمایشی و موسیقی دانشگاه تهران در نظر دارد در ترم جاری کارگاهی را با این مضمون برای دانشجویان طراحی صحنه برگزار کند. این کارگاه یک روزه توسط پیام فروتن اجرا و چند تکنیک متفاوت نقاشی صحنه آموزش داده می شود و دانشجویان می توانند زیر نظر وی این تکنیک ها را تجربه کنند .

وسایل و ابزاری که دانشجویان این ورکشاپ باید با خود همراه داشته باشند عبارت است از: بوم نقاشی ۵۰*۷۰ ، ۲ عدد - قلم مو تخت رنگ پلاستیک نمره های ۱،۲،۴ اینچی از هرکدام یک عدد - ذغال طراحی یک عدد - پاستل سفید یک عدد - رنگ ژلاستیک به رنگ های سفید ، مشکی ، قرمز ، سبز ، زرد و آبی از هرکدام نیم کیلو- قلم مو تخت رنگ روغن نمره ۲ و ۴ - خط کش ۵۰ سانتی متری - ظرف پلاستیکی جهت ساخت رنگ ۴ عدد - دستمال پارچه ای.

نمایش مستند "من راشل کوری هستم" در آخرین روزهای جشنواره تئاتر دانشگاهی به روی صحنه خواهد رفت .

این نمایش که بر اساس نامه ها و ایمیل های راشل کوری خبرنگار و فعال بین المللی امریکایی تنظیم شده است ُ نگاهی دوباره دارد به هویت انسانی.

متن این تئاتر توسط الن ریکمن و کاترین وینر تنظیم و برای اولین بار در سال گذشته در رویال کورت لندن به روی صحنه رفت. راشل کوری که برای کمک به مردم فلسطین به این کشور سفر کرده بود، در سال ۲۰۰۳ به هنگام ممانعت از تخریب خانه های فلسطینی های شهر غزه توسط یک بولدوزر کاترپیلار اسراییلی کشته شد. مرگ این خبرنگار جوان واکنش های متعددی را در سطح جهان حتی بر علیه شرکت کاترپیلار به راه انداخت .

به هر حال این بار نمایش راشل کوری توسط دانشجویان تئاتر دانشکده هنرهای نمایشی و موسیقی دانشگاه تهران به روی صحنه تالار مولوی خواهد رفت .

عوامل اجرایی این نمایش ۵۰ دقیقه ای عبارتند از :

مترجم: غزاله فروتن - دراماتورژ: دکتر نغمه ثمینی - کارگردان: پیام فروتن

دستیار اول کارگردان : عابس خلقی - طراح گریم: صنم امامی - موسیقی : ساناز مرادیان پور - فیلم و تصویر : علی ثمینی - طراح پوستروبروشور: آرش تنهایی - دستیارومجری دکور: امیر زاغری

بازیگران : پریناز لطف اللهی - ساناز مرادیان پور - رها رضایی راد - کبری دبیری - وحید نفر - فرهاد تفرشی

 

تئاتر دانشجویی ... تئاتر دانشگاهی ... یا هر واژه دیگری که دوست دارید به آن اطلاق کنید. فرقی نمی کند. مهم آن است که تعداد قابل توجهی دانشجوی تئاتر یا علاقمند به این هنر دور هم جمع می شوند و به انگیزه برگزاری جشنواره تئاتر دانشگاهی به ارائه اندیشه و هنرشان می پردازند.

اما در این میان نکاتی چند قابل توجه به نظر می رسد که بد نیست به آن پرداخته یا حداقل به آن توجه شود.

۱ - تئاتر دانشگاهی همان طور که از نامش برمی آید تئاتری جسور ، بی پروا و در اندیشه تغییر است. تغییر انگاره های قدیمی ، رویکردهای کهنه و پوسیده و... اما آنچه تاکنون و در عرصه تئاتر دانشگاهی کمتر به آن پرداخته شده لزوم توجه به سنن نمایشی کهن ایرانیست. این که بسیاری از این مولفه ها نفس های آخر خود را می کشند و لازم است در حرکتی منسجم ، طراحی شده و مستمر به احیاء آنها پرداخت. این مهم حاصل نخواهد شد جز در فضایی آکادمیک و علمی با اساتید و دانشجویانی که با انگیزه تمام به آن بپردازند.

۲ - سال ها قبل تب جشنواره و جشنواره زدگی در میان اهالی حرفه ای تئاتر رسوخ کرد. پا گرفت و بسیاری از تولیدات تئاتری را تحت تاثیر خود قرار داد. اما این موج همانطور که پیش بینی می شد به سرعت رنگ عوض کرد و جای خود را به مولفه ها و رویکردهای دیگر داد. اما امروز به نظر می رسد این آفت بزرگ تئاتر دانشگاهی را هدف قرار داده است. انتظارات و توقعاتی که دانشجویان امروز از جشنواره های مختلف تئاتر دانشجویی دارند ، همان رویکردها و انتظارات سال ها قبل تئاتر حرفه ای را در ذهن متبادر می کند. با این تفاوت که در آنجا تئاتری های حرفه ای و سالها کار کرده قرار داشتند و اینجا دانشجویانی که تازه در اول راه قرار دارند و می روند تا بیاموزند و تجربه کسب کنند.

۳ - بی شک تئاتر بدون اندیشیدن به مخاطب نه هویتی خواهد داشت و نه اصولا به تعاریف خود نزدیک می شود . مخاطبی که با فرهنگ ، پیشینه و آرمانها و دغدغه های خود پا به سالن تئاتر می گذارد . تئاتر دانشگاهی اگر می خواهد به جایگاه اصیل خود بازگردد باید به مخاطب بیندیشد . غم او را داشته باشد و در صدد کشف راه هایی برای بیان دردها و مصائب او برآید . روشنفکری بدون پشتوانه توجه به نیازهای به روز مخاطب نتیجه ای دربر نخواهد داشت و به بیراهه خواهد رفت .